Autor Tema: BAROK  (Pročitano 6018 puta)

Marnjavur

  • Global Moderator
  • Jr. Member
  • *****
BAROK
« poslato: Jun 18, 2013, 10:46:31 posle podne »


GODINE 1594. NESTALE SU SA EVROPSKE POZORNICE DVA NAJVEĆA   PREDSTAVNIKA  MUZIČKE  RENESANSE,  ORLANDO  DI  LESSO  I   PALESTRINA,A U FIRENCI   JE IZVEDENA  PRVA  OPERA.ZBOG  TOGA  SE 1600.GODINE UZIMAJU  KAO  POČETAK NOVOG RAZDOBLJA
BAROKA,KOJI  TRAJE  DO 1750.GODINE (UKUPNO 150 GODINA) KADA JE UMRO NAJVEĆI MAJSTOR BAROKA JOHANN SEBASTIAN BACH (JOHAN SEBASTIJAN BAH ).U OVOM  PERIODU  MUZIČKA UMJETNOST DOŽIVJELA JE VELIKE PROMJENE:STVORENI SU NOVI OBLICI SVJETOVNE I CRKVENE MUZIKE, DOŠLO JE DO NAPRETKA U RAZVOJU SVIH IZRAŽAJNIH MUZIČKIH ELEMENATA, A VIŠEGLASJE JE DOŽIVJELO PROCVAT.
BAROK JE UMJETNOST  POKRETA  I  NEMIRA ,PUNA KONTRASTA U TEMPU  I DINAMICI, BOGATA DETALJIMA.MELODIJA SE  SLOBODNO RAZVIJA ,IMA  MOTORIČAN  KARAKTER  I  ČESTO BOGATA  NIZANJEM TONOVA ČISTO DEKORATIVNOG KARAKTERA.SNAŽNO SE RAZVIJA  I OSJEĆAJ HARMONIJE,A U NEKIM  BAROKNIM MUZIČKIM  OBLICIMA  ISTIČE SE GORNJA MELODIJA  DOK OSTALE  PREUZIMAJU  ULOGU  PRATNJE,KAO ŠTO JE SLUČAJ U OPERI I  ORATORIJU.NASUPROT TOME,U DRUGIM OBLICIMA OŽIVLJAVA  POLIFONIJA NOVOM SNAGOM DOSTIŽUĆI IZVANREDNO MAJSTORSTVO.
IAKO JE OPERA NOSILAC BAROKNOG SJAJA, NJEGOVE VELIČINE  I  MONUMENTALNOSTI,NJEGOVE RASKOŠI  I  PRENATRPANOSTI UKRASNIH ELEMENATA,VELIKI ZNAČAJ IMAJU I MNOGI DRUGI OBLICI MUZIČKE UMJETNOSTI .
NAJZNAČAJNIJI OBLICI INSTRUMENTALNE MUZIKE BAROKA SU :SUITA,SONATA,CONCERTO GROSSO,FUGA,A VOKALNO-INSTRUMENTALNI:CANTATA,ORATORIJ I PASIJA.


SUITA (SLIJED,NIZ) JE INSTRUMENTALNA FORMA KOJA SADRŽAVA NIZ PLESOVA RAZLIČITIH NARODA POVEZANIH U CJELINU,NA PRINCIPU KONTRASTA U TEMPU,MJERI  I  KARAKTERU.PISANA JE ZA SOLO-INSTRUMENT,MANJE INSTRUMENTALNE SASTAVE,ORKESTAR ILI SOLO-INSTRUMENT UZ PRATNJU ORKESTRA.

SONATA (SONARE-TAL. ZVUČATI,ODJEKIVATI,SVIRATI) JE KOMPOZICIJA OD ČETRI STAVA KOJI SE RAZLIKUJU PO TEMPU (LAGAN ,BRZ,LAGAN ,BRZ), A NAPISANA JE ZA JEDAN ILI DVA GUDAČKA INSTRUMENTA UZ PRATNJU ČEMBALA.

CONCERTO-GROSSO (KONČERTO GROSO) JE KARAKTERISTIČAN OBLIK BAROKNE MUZIKE,U KOME SE MANJA SKUPINA INSTRUMENATA (KONČERTINO),SUPROSTAVLJA ORKESTRU (KONČERTO GROSO).NAZIV KONCERT JE NASTAO OD ITALIJANSKE RIJEČI  CONCERTARE ŠTO U PREVODU ZNAČI  TAKMIČITI SE. ZAISTA SE MOŽE REČI DA SE U CONCERTU GROSSU RADI O TAKMIČENJU IZMEĐU DVA ILI VIŠE SOLO INSTRUMENATA I ORKESTRA.

FUGA SE POJAVLJUJE  I  U  INSTRUMENTALNOJ  I  U VOKALNOJ MUZICI I PREDSTAVLJA NAJSAVRŠENIJI OBLIK
IMITACIJE U MUZICI.
FUGA  JE  NAJZNAČJANIJI  I  NAJIZGRAĐENIJI OBLIK POLIFONE  MUZIKE,KOJA JE SVOJ VRHUNAC  DOSTIGLA U DRUGOJ  POLOVINI  XVII  I  U  XVIII  STOLJEČU.
MOŽE  BITI  PISANA  ZA  DVA  ILI  VIŠE  GLASOVA,ZA PJEVANJE,ZA PJEVANJE UZ PRATNJU INSTRUMENTA,ZA SOLO  INSTRUMENTE, ZA  MANJE  ILI  VEČE INSTRUMENTALNE  SASTAVE   I  ZA  ORKESTAR.
OSNOVNI  PRINCIP  NA  KOJEM  JE  GRAĐENA  FUGA  JE SISTEMATSO  IMITACIONO SPROVOĐENJE JEDNE (ILI VIŠE)
TEME  KROZ  SVE  GLASOVE,PREMA ODREĐENOM  PLANU.
FUGA IMA TRI DIJELA.
U EKSPOZICIJI  (PRVI DIO FUGE), TEMU DONOSE SVI GLASOVI  JEDAN  ZA DRUGIM.KAD PRVI GLAS ZAVRŠI TEMU,DRUGI JE IMITIRA DOK PRVI DALJE RAZVIJA SVOJU SAMOSTALNU MELODIJU,KOJA,ZAJEDNO SA TEMOM U DRUGOM GLASU,DAJE SKLADNU CJELINU.TEMU ZATIM PRUZIMA TREĆI,PA ČETVRTI GLAS (AKO JE TROGLASNA ODNOSNO ČETVEROGLASNA).
EKSPOZICIJA SE  ZAVRŠAVA  KADA SVI GLASOVI DONESU TEMU  PO  JEDANPUT.
U RAZVOJNOM DIJELU (DRUGOM  DIJELU), TEMA ILI NJENI  DIJELOVI  PROVEDE SE  KROZ  RAZNE TONALITETE U  RAZNIM  GLASOVIMA  SA  KRAČIM  ILI  DUŽIM MEĐUSTAVOVIMA  IZMEĐU  NASTUPA  TEME.
ZAVRŠNI DIO (TREĆI DIO) JE  PONAVLJANJE EKSPOZICIJE  ALI  NAJČESĆE  DRUGI  GLAS  POČINJE  IMITACIJU  TEME PRIJE  NEGO  ŠTO  JE PREDHODNI GLAS ZAVRŠIO SVOJE IZLAGANJE.TAKO NASTAJE  SABIJANJE  TEMA, KOJE SE NA ITALIJANSKOM ZOVE  STRETTO (STRETA) ŠTO U PREVODU ZNAČI  TJESNAC  ILI  SUŽENJE, KOJE  ZVUČI  VEOMA ZANIMLJIVO.
        AKO  JE  FUGA  SAMOSTALNA  INSTRUMENTALNA KOMPOZICIJA   PREDHODI   JOJ  OBIČNO  PRELUDIJ  ILI FANTAZIJA.
(LAT. PRAELUDIUM – PERDIGRA,UVOD; FANTAZIJA –KOMPOZICIJA  SA  SLOBODNIM  RASPOREDOM  DIJELOVA).   

CANTATA  (KANTATA) JE VOKALNO-INSTRUMENTALNI OBLIK  MANJEG  OPSEGA  OD  ORATORIJA.LIRSKOG  JE KARAKTERA. SASTOJALA  SE  OD  NIZA ARIJA , RECITATIVA, HORA  I  ORKESTARSKIH  TAČAKA.PORED CRKVENIH  POSTOJALE  SU  I  SVJETOVNE  KANTATE.

ORATORIJ JE VOKALNO-INSTRUMENTALNI OBLIK KOJI JE  SADRŽAVAO  BITNE  ELEMENTE  OPERE. TEKST  JE POVEZAN  SA  MUZIKOM  U  TUMAĆENJU ODREĐENOG MUZIČKOG  SADRŽAJA, ALI  SCENSKE  RADNJE  NEMA. SADRŽAVAO  JE  ARIJE,RECITATIVE, HOR  I  SAMOSTALNE ORKESTARSKE  TAČKE. SADRŽAJI  ORATORIJA  SU DRAMATIZOVANI  PRIZORI  IZ  BIBLIJE (ORATORIUM-NAZIV  ZA  PROSTORIJU  GDJE  SU  VRŠENE  MOLITVE  I IZVEDENI  PRVI  ORATORIJI ).

PASIJA JE  VRLO SLIČNA ORATORIJU ,ALI SE NJEN SADRŽAJNI  OSNOV  OGRANIČAVA  SAMO  NA  IZVOĐENJE BIBLIJSKOG  PRIKAZIVANJA  KRISTOVE  MUKE.

TOCCATA  (TOKATA)  JE  KOMOZICIJA  NAMJENJENA ČEMBALU  I  ORGULJAMA  SLOBODNIJE FORME, IMPROVIZACIONOG  KARAKTERA,A ČESTO SE  IZVODILA PRIJE  FUGE  U  FUNKCIJI  UVODA.


* ČEMBALO  ILI   KLAVIČEMBALO   JE  ŽIČANI INSTRUMENT  S  TIPKAMA,KOJI SE POJAVIO JOŠ U XVI STOLJEĆU,ALI  JE  MUZIKA  ZA ČEMBALO DOSTIGLA SVOJ VRHUNAC U BAROKU. NA NJEMU  SU  SE  ZVUKOVI PROIZVODILI NA TAJ NAČIN  ŠTO  BI TRZALICE (NAJČEŠĆE OD GAVRANOVA PERA),PRIČVRŠĆENE  POSEBNIM MEHANIZMOM NA STRAŽNJEM DIJELU TIPKE,PRITISKOM PRSTIJU NA TIPKE,ZATRZALE  ŽICU.ZBOG TOGA JE TON ČEMBALA  KRATAK  I  IMA VRLO KARAKTERISTIČAN SREBRNAST  ZVUK. INAČE,ČEMBALO  PREDSTAVLJA PRETEČU  KLAVIRA.

 *ORGULJE SU  JEDAN  OD NAJSTARIJIH ,ALI  DANAS I NAJSAVRŠENIJIH  MUZIČKIH  INSTRUMENATA.  U PRIMITIVNOM OBLIKU POZNAVALI  SU  IH  JOŠ  STARI EGIPĆANI.DANAŠNJE  ORGULJE  SASTOJE  SE OD BROJNIH LIMENIH SVIRALA  RAZLIČITIH  VELIČINA,NEKOLIKO KLAVIJATURA  KOJE  SE  ZOVU  MANUALI,PEDALA SA TIPKAMA,KOJE  SE  POKREĆU  NOGAMA  I  REGISTARA. TON  SE  NA ORGULJAMA PROIZVODI  NA  TAJ NAČIN,ŠTO SE  PRITISKOM  TIPKE   NA  KLAVIJATURU OMOGUČUJE PNEUMATSKIM  ILI  ELEKTRIČNIM PUTEM  STRUJENJE SABIJENOG VAZDUHA IZ MIJEHA U SVIRALU,KOJA  DAJE TON. POMOĆU  REGISTARA POVEZUJU SE TIPKE JEDNE KLAVIJATURE  (MANUALA) SA DRUGOM  ILI SA TIPKAMA PEDALA,PA SE TAKO  NA ORGULJAMA ISTI TON MOŽE SVIRATI  ISTOVREMENO  U  NEKOLIKO VISINA  I  U NEKOLIKO  BOJA  (NA PRIMJER:KAO NEKI OD GUDAČKIH ILI DRVENIH  DUVAČKIH  INSTRUMENATA).NA VELIKIM ORGULJAMA  MOŽE  BITI  PREKO  STOTINU  REGISTARA, ČIJE SU KOMBINACIJE NEIZMJERNE  I TAKO SE POSTIŽE  IZVANREDNO  BOGATSTVO, RAZNOLIKOST  I GRANDIOZNOST  ZVUKA  ORGULJA.

NAJPOZNATIJI KOMPOZITORI DIJELA ZA ORGULJE BILI SU:
HÄNDL  I  BACH.


GEORG  FRIDRICH  HÄNDL (1685-1759)NJEMAČKI KOMPOZITOR  RODIO SE OTPRILIKE MJESEC DANA PRIJE BACHA U GRADU HALLE.U NJEGOVOJ OBITELJI  NIJE BILO MUZIČARA,ALI  JE  KAO  VEOMA  NADAREN SEDMOGODIŠNJAK  POČEO  UČITI ORGULJE,ČEMBALO I PRIMATI  PODUKE  U KOMPOZICIJI. U  21. GODINI ŽIVOTA VEĆ JE U ITALIJI.OBILAZI FIRENCU,RIM ,NAPULJ, VENECIJU,UPOZNAJE  NAJPOZNATIJE  KOMPOZITORE   I NJIHOVA DJELA.ISTE GODINE POSJEĆUJE I LONDON,GRAD U KOJEM ĆE,UZ MANJE PREKIDE,BORAVITI DO SMRTI.

    KAO NEDOSTIŽAN MAJSTOR NA ČEMBALU  I  ORGULJAMA,
PROPUTOVAO  JE CIJELU ZAPADNU EVROPU,A ZATIM SE NASTANIO U LONDON,GDJE SE PORED KOMPONOVANJA BAVIO I ORGANIZOVANJEM OPERSKIH PREDSTAVA.
U SVOJIM DJELIMA ON JE NA JEDINSTVEN NAČIN  ASIMILIRAO  TOKOVE   MUZIČKIH KULTURA RAZNIH  EVROPSKIH NARODA  I  SVOM STVARALAŠTVU  DAO OSEBUJAN INTERNACIONALNI  KARAKTER.ONO NOSI PEČAT  NJEGOVE  GENIJALNE LIČNOSTI  I  SPADA  MEĐU  NAJVEĆA DOSTIGNUĆA MUZIČKE KULTURE PROŠLIH VREMENA .
NAPISAO JE VELIKI BROJ KOMPOZICIJA KAO ŠTO SU:
OPERE,KONCERTI,VELIKA  VOKALNO-INSTRUMENTALNA  DJELA CRKVENOG KARAKTERA- ORATORIJI,OD KOJIH SU NAJZNAČAJNIJI:
                                      JUDA MAKABEJAC  I MESIJA.



JOHANN  SEBASTIAN  BACH  (1685-1750.) NJEMAČKI KOMPOZITOR ROĐEN 1685.GODINE U EISENAHU (AJZENAGU).RANO JE OSTAO BEZ RODITELJA, PA SE STARIJI BRAT BRINUO ZA NJEGOV ODGOJ.PREPISUJUĆI DJELA  VELIKIH  MAJSTORA,UŠAO JE U BIT NJIHOVE  UMJETNOSTI OTKRIO  TAJNE NJIHOVA STVARANJA.
U 38.GODINI ŽIVOTA DOLAZI U LEIPZIG (LAJPCIG) I  POSTAJE  KANTOR (HOROVOĐA) U CRKVI SVETOG TOME.
TU OSTAJE DO SMRTI 1750.GODINE.UZ REDOVAN POSAO KANTORA PODUČAVAO  JE  DAROVITE GIMNAZIJALCE  UČEĆI  IH PJEVANJU,SVIRANJU NA ORGULJAMA,KLAVIRU I VIOLINI,ČAK JE PREDAVAO  I  LATINSKI JEZIK U MUZIČKOJ ŠKOLI  U CRKVI.UZ TO JE BIO,PORED HÄNDLA,NAJBOLJI ORGULJAŠ I ČEMBALISTA U NJEMAČKOJ.SAVREMENICI  SU  MU, NAŽALOST,JEDINO TU  VJEŠTINU  SVIRANJA  PRIZNAVALI.
TEK U PRVOJ POLOVINI XIX STOLJEĆA FELIX MENDELSSONN JE ČUVENOM  IZVEDBOM  BACHOVE  «PASIJE  PO MATEJU» 1829.GODINE, PREDSTAVIO SVIJETU SVU VELIČINU BACHOVOG STVARALAŠTVA.BILO  JE  POTREBNO  NAČINITI  47 SVEZAKA DA SE PRIPREMI CJELOKUPNO IZDANJE BACHOVIH DJELA,KOJE ČINI 1080 KOMPOZICIJA,ODNOSNO SKUPINA KOMPOZICIJA.

U TOM,GOTOVO NEPREGLEDNOM BOGATSTVU ISTAKNUTO MJESTO PRIPADA  KOMPOZICIJAMA ZA KLAVIČEMBALO,ORGULJE,KLAVIR.NAJPOZNATIJA DJELA ZA KLAVIR SU «UMJETNOST FUGE» I «DOBRO UGOĐENI KLAVIR».POSLJEDNJA ZBIRKA SADRŽI  48
PRELUDIJA I FUGA,MEĐU KOJIMA JE PRELUDIJ  I  FUGA U C MOLU.

POSEBNO MJESTO MEĐU NJEGOVIM VOKALNO-INSTRUMENTALNIM DJELIMA ZAUZIMAJU ORATORIJI  I KANTANTE,MEĐU KOJIMA JE 300 CRKVENOG,A DVADESETAK SVJETOVNOG SADRŽAJA.

BACH  JE U SREDIŠTU SVOG INTERESOVANJA POSTAVIO ČOVJEKA SA SVIM NJEGOVIM PSIHOLOŠKIM STANJIMA I RASPOLOŽENJIMA I UPRAVO TO DAJE NJEGOVOJ MUZICI DUBOKO HUMANU VRIJEDNOST.

HÄNDL JE REKAO:»BOLJELO BI ME KAD BIH LJUDIMA PRUŽAO  SAMO UŽITAK.MOJ JE CILJ DA IH UČIM BOLJIM».ZANOSIO SE RADOSTIMA  KOJE  GA OKRUŽUJU,PA  ZBOG  TOGA  NJEGOVA MUZIKA NIJE ZATVORENA U KRUG UNUTRAŠNJIH  VLASTITIH  RASPOLOŽENJA  NEGO JE OKRENUTA VANJSKOM SVIJETU.

UPOREĐUJUĆI  OVA DVA VELIKA GENIJA,NJEMAČKI MUZIKOLOG  HUGO RIEMANN JE REKAO: « BACH I HÄNDL NALIK SU NA DVIJE VELIKE RIJEKE  ŠTO IZVIRU JEDNA BLIZU DRUGE,NA VRHUNCU ISTE GORE,ALI TEKU NIZ NJENE SUPROTNE STRANE  I UTJEČU  U DVA MEĐUSOBNO VRLO UDALJENA MORA».

ROĐENI SU ISTE GODINE,  A PRIBLIŽNO  ISTE  I  UMRLI       (9 GODINA RAZLIKE),A NIKADA SE NISU SUSRELI...






visnja

  • Newbie
  • *
Odg: BAROK
« Odgovor #1 poslato: Jun 23, 2013, 09:16:31 posle podne »
ovo mi je bas trebalo