Autor Tema: Krv  (Pročitano 2692 puta)

Marnjavur

  • Global Moderator
  • Jr. Member
  • *****
Krv
« poslato: Jun 18, 2013, 10:56:01 posle podne »
KRV

Općenito o krvi
- krv je tjelesna tekućina koja stalno protječe kroz srce i krvne žile našeg organizma
- sastoji se od krvnih tjelešaca (45%) i krvne plazme (55%)
- tijelo odrasla čovjeka ima oko 6 l krvi
- ubrajamo ga u tekuće vezivno tkivo

Uloga krvi
Uloga krvi u tijelu je mnogostruka:
- disanje – prijenos kisika i ugljikovog dioksida
 -prehrana – prijenos hranjivih tvari iz crijeva u stanice
- izlučivanje – izlučivanje štetnih sastojaka iz tijela (npr. urin)
- održavanje tjelesne temperature
- održavanje količine vode
- održavanje ionskog sastava i pH
- obrana tijela od infekcije
- prijenos različitih tvari – hormoni, vitamini, hranjive tvari, itd.
- omogućuje dopremanje svih hranjivih tvari do svake stanice tijela
- u tome značajnu ulogu imaju krvne kapilare iz kojih kisik, minerali, vitamini i druge 
  tvari difuzijom prelaze iz krvi, preko međustanične tekućine do svake stanice.
- štetne tvari staničnog metabolizma prodiru iz stanica u međustaničnu tekućinu, a
  odatle u krv
- krvlju se tvari prenose do - pluća (oslobađanje ugljikovog dioksida)
           - bubrega (oslobađanje ureje)
                    - jetre (izlučivanje sa žući)
- također prenose se tvari koje se stvaraju u jednom dijelu tijela u one dijelove tijela
  gdje je to u danom trenutku potrebno

Fizikalno-kemijska svojstva krvi:
Krv je suspenzija različitih skupina stanica u krvnoj plazmi kao složenom vodenom mediju. Gusta je, viskozna i neprozirna tekućina crvene boje.
Boja krvi dolazi od crvenih krvnih stanica – ERITROCITA, odnosno od krvnog pigmenta HEMOGLOBINA.
Njegova uloga je ta da na sabe veže kisik te ga prenosi iz pluća u svaku stanicu tijela. Takvu molekulu hemoglobina koja na sebe veže kisik i prenosi ga dalje po tijelu nazivamo – OKSIHEMOGLOBIN.
Crveno je jarke boje tako da je i krv u arterijama jarko crvene boje. Također njegova je uloga da kad donese molekulu kisika stanici da štetni ugljikov dioksid odnese iz stanice. Takvu molekulu hemoglobina koja na sebe veže ugljikov dioksid nazivamo KARBAAMINOHEMOGLOBIN. On se nalazi u venskoj krvi koja je tamnije crvene boje.
Hemoglobin se uglavnom sintetizira iz octene kiseline i glicina, koji zajedno tvore pirolov prsten. Udruživanjem četiriju pirolskih spojeva nastaju protoporfirinski spoj. Jedan od takvih spojeva veže se sa molekulom željeza u molekulu hema. Na kraju četiri molekule hema spajaju se s jednom molekulom bjelančevine globina u molekulu hemoglobina (slika 1)

Sastav krvi
Kao što smo to u uvodnom dijelu već naveli, krv se sastoji od krvne plazme koje imamo 55% i krvnih tjelešaca kojih imamo 45%.

KRVNA PLAZMA
-žućkasta je tekućina koju možemo dobiti uklanjanjem krvnih tjelešaca, a postupak kojim to radimo naziva se centrifugiranje ili spontano taloženje. Postupak je takav da se krvne stanice zbog svoje specifične težine (1.080 – 1.090) koja je veća od specifične težine krvne plazme (1.020 – 1.030) talože ili sedimentiraju. Krvne stanice sedimentiraju u uskoj staklenoj baždarenoj cijevi brzinom od 2 do 10 mm na sat.
- brzina sedimentacije ovisi o odnosu specifične težine krvnih stanica i sp. težine plazme.
  sedimentacija može biti a) povećana >10 mm/h
      - u pravilu je povećana kod upalnih procesa, koje
         prati propadanje tkiva, a normalno je povećana
         kod žena u trudnoći (35 mm/h).
       b) snižena    <2 mm/h.
                  - kod novorođenčadi (1-2 mm/h)
- brzina se mijenja ako je organizam pretrpio razne alergije, upale, zračenja itd.
- volumni odnos krvnih stanica i plazme iznosi 45:55 %
- volumni dio krvnih stanica naziva se HEMATOKRIT (slika 2). On kod zdrave osobe
  iznosi oko 45%, a izražavamo ga kao indeks – 0.45
- za ustanovljavanje hematokrita i brzine sedimentacije potrebno je u netom izvađenu
  krv dodati različita kemijska sredstva kako se ona ne bi zgrušala. Ona se nazivaju
  ANTIKOAGULATI. Ta su kemijska sredstva su sljedeća: citrati, oksalati, heparini itd.
  Ona koče djelovanje nekog od brojnih čimbenika u zgrušavanju krvi ili bloki raju
  ione kalcija važne u zgrušavanju krvi
- osim anorganskih tvari (ioni natrija i ioni klorida) u krvnoj plazmi se nalaze i različite
   bjelančevine (albumini, , , , globulini i fibrinogen).

KRVNA TJELEŠCA
Krv se sastoji od dva dijela:
1) krvnih stanica – a) crvene krvne stanice – ERITROCITI (slika 3)
               b) bijele krvne stanice   – LEUKOCITI (slika 4)
2) krvnih pločica – nazivamo ih TROMBOCITIMA

a) Crvene krvne stanice ERITROCITI
- oni su najbrojnije krvne stanice
- u jednoj litri krvi odraslog muškarca ima ih oko 4.4 – 5.8 x 1012, a u jednoj litri odrasle
  žene ima ih oko 3.8 – 4.9 x 1212
- zreli eritrociti su jedine žive stanice koje nemaju jezgru
- ukupna površina eritrocita kod odraslog čovjeka je od 3000 do 4000 m2
- bikonkavna su oblika promjera oko 8 m, debljine oko 2 m na rubovima i volumena
  oko 90 m3
- najvažniji sastojak je crveni krvni pigment – hemoglobin (Hb).
- molekule hemoglobina se sintetitiraju u koštanoj srži u stanicama prethodnicama
  eritrocita dok još imaju jezgru
- u fetalno doba sintetizira se tzv. fetalni hemoglobin (HbF) koji se nakon rođenja
  zamjenjuje adultnim hemoglobinom (HbA)- razlikuju se po sastavu polipeptidnih
  lanaca globina.
- prosječan životni vijek normalnog eritrocita u krvnom optjecaju je oko 120 dana
- mrtvi eritrociti razgrađuju se uglavnom u slezeni
- razgradnjom hemoglobina nastaje bilirubin, žuti pigment koji se izlučuje iz krvi i iz
  jetre putem žući u crijevo, gdje se pomoću bakterijskih enzima pretvara u smeđi
  sterkobilin B i žuti urobilin B (smeđe boja stolice i žuta boja mokraće).
- iako se znatan dio željeza iz raspadnutih molekula hemoglobina reapsorbira i vraća u
  sintezu novih molekula hemoglobina, dio se ipak gubi te odrasla osoba mora hranom
  unositi u organizam oko 10 do 15 mg željeza na dan.

b) Bijela krvne stanice LEUKOCITI
- razlikuju se po obliku jezgre (segmentirani i nesegmentirani), po zrncima koja se
  nalaze u citoplazmi nekih stanica (granulirani leukociti)
- citoplazmatska zrnca imaju različiti afinitet prema kiselim i bazičnim bojama pa ih
  zovemo eozofilnim, bazofilnim i neutrofilnim leukocitima – granulociti (segm L)
- supina eritrocita sa citoplazmom bez zrnaca naziva se  agranulirani eritrociti
- 54 – 62 %   neutrofilni eritrociti
- 25 – 33 %   limfociti - maju nesegmentiranu jezgru i nemaju zrnca (nesegm L)
- 3 – 7 %   monociti
- 1 – 3 %   eozinofilni eritrociti
- < 1 %   bazofilni eritrociti
- sustav različitih vrsta leukocita u krvi nazivamo - diferencijalna krvna slika (DKS)
- jedna os važnijih uloga neutrofila je obrana od mikroorganizama, tj. sposobnost
  proždiranja i razaranja mikororganizama – fagocitoza (slika 5) pa stoga imaju važnu
  ulogu u obrani tijela od infekcije.

c) Krvne pločice TROMBOCITI
- citoplazmatski su dijelovi velikih stanica – megakariocita
- oslobađaju se raspadanjem magakariocita
- imaju važnu ulogu u kontroli krvarenja
- sudjeluju u procesima zgrušavanja krvi (slika 6)
- kada dođe do ozljede trombociti se lijepe za ozljeđeno mjesto žile i zajedno i fibrinskim
  nitima iz plazme i krvnim stanicama začepljuju otvor i tako sprječavaju krverenje.


Bolesti krvi
Bolesti krvi razlikuju se prema tome koje su ih pojave uzrokovale. Uzroci mogu biti:
1) nedostatak hemoglobina – dovodi do slabokrvnosti ili anemije
2) poremećaji zgrušavanja krvi – dovodi do krvarenja ili hemoragije
3) tumorske promjene bijelih krvnih stanica – dovodi do leukemije
4) poremećaji u stvaranju krvnih stanica u krvotvornim tkivima i organima

1) ANEMIJE
- smanjena količina hemoglobina u krvotoku dovodi do smanjene opskrbe tijela kisikom
  pa se javljaju slijedeći simptomi: bljedoća, umor, slabost, nesvjestica, gubitak daha i
  lupanje srca.
- dva su razloga zašto se javljaju anemije:
a) poremećaj u proizvodnji samog hemoglobina
b) poremećaj u tijeku sazrijevanja eritrocita
- za sintezu hemoglobina potrebno je željezo koje se iz hrane probavilom doprema do
  koštane srži
- ako je u tijelu premalo željeza, govorimo o sideropeničnoj anemiji. Uzrok tome je
  uzimanje hrane sa premalo željeza. Može doći do otežane apsorpcije Fe iz probavila
- može se izljećiti samo ako se izlječi osnovna bolest
- ova vrsta anemije javlja se češće kod žena – uzroci su: obilna i dugotrajna menstrua-
  cijska krvarenja. Lijekovi – teblete bogate željezom
- hrana sa nedovoljnim količinama vitamina B12 i vitamina B9 dovodi do
  perniciozne anemije – u koštanoj srži se stvara premalo eritrocita ili se proizvode
  defektni eritrociti
- simptomi kod ove anemije slični su kao i kod sideropenične
- često se javlja kod vegetarijanaca
- bolast se liječi uzimanjem injekcija vitamina B12
- anemija srpastih stanica – nasljedna bolest uzrokovana sintezom nenormalnog hemo-
  globina – HbS (slika 7). Eritrociti su o tom slučaju srpastog oblika i imaju smanjenu
  sposobnost prijenosa kisika
- neizlječiva je bolest
- nosioci su uvijek žene koje ne obolijevaju, za razliku od muškaraca koji obolijevaju

Primjer: GENOTIP: SS – bolestan       (FENOTIP – vidljiva manifestacija genotipa)
ZZ - zdrav
ZS - zdrav
      Homozigot : ZZ ili SS   - ima dva ista gena
      Heterozigot : ZS ili SZ   - ima dva različita gena

      Zdravi gen – DOMINANTNI GEN
Bolesni gen – RECESIVNI GEN

      Srpasta anemija se monogeno nasljeđuje – svojstvo određuju geni na 1
  lokusu kromosoma
Ako dijete naslijedi :  1 zdravi i 1 bolesni => ZDRAVO
 2 bolesna => BOLESNO

Otac         Majka         Djeca            
  ZS            ZS             ZZ        2 x ZS       SS
        SS            ZZ                     4 x ZS
        ZS           ZZ          3 x ZZ          ZS
  ZS           SS                                ZS     3 x SS

- hemolitička anemija – do nje dolazi kada se eritrociti brže raspadaju nego stvaraju
- posljedica je smanjen broj eritrocita u krvi
- simptomi su isti, kod nekih oboljelih javlja se žutica
- bolest može biti nasljedna

2) HEMORAGIJE
- poremećaj u zgrušavanju krvi
- jedna od najpoznatijih takvih bolesti je hemofilija
- nasljedna bolast od od koje obolijevajku muškarci, a žene su prenosioci (slika 8)
- uzrok nedostatak glavne tvari u zgrušavanju krvi – antihemolifilijski globulin faktor 7
- danas se uspješno liječi infuzijama faktora 7
- druga također poznata bolest je trombocitopenija – bolesnik ima smanjen broj krvnih
  pločica. Ako se broj smanji na trećinu od normalnog broja, krvarenje trajke dulje
- simptom je: osip sa grimiznotočkastim potkožnim krvarenjem
- u težim slučajevima jevljaju se podljevi po cijelom tijelu
- najčešći uzrocisu lijekovi – antibiotici, lijekovi protiv upala itd. Oni djeluju tako da
  smanjuju proizvodnju megakariocita u koštanoj srži.
- liječi se transfuzijom izoliranih trombocita

Primjer:         Otac         Majka
 XY            XX

     XX            XY          XX     XY      GENOTIP
             kćer         sin               zdrava       zdravi
   nosioc    bolestan           kćer            sin      FENOTIP

3) LEUKEMIJE
- leukemija je rak bijelih krvnih stanica
- karakteristika: a) nenormalan rast i razvoj limfocita – limfatična leukemija (slika 9)
     b) neutrofilnih leukocita – mijeloična leukemija (slika10)
- stanje smanjenog broja leukocita u krvi nazivamo leukopenija
- uzroci: zračenja, otrovi, lijekovi, veće propadanje nego proizvodnja leukocita
- smanjen broj limfocita - limfopenija
- stanje povećanog broja leukocita u krvi nazivamo leukocitoza
- uzrok: infekcija – povećana obrambena aktivnost
- povećan broj limfocita - limfocitoza